Kimya

Periyodik Tablonun Seçkin Kulübüne Girmek Kolay Değil

Uluslararası Temel Ve Uygulamalı Kimya Birliği periyodik tablodaki 118’inci elemente nükleer fizikçi Yuri Oganessian’ın onuruna oganesson adını verdi. Bu şekilde onurlandırılan sadece 17 kişi bulunuyor ve bu genellikle yıllar süren kavgaların ardından gerçekleşiyor. İşte bilim alanının muhtemelen en seçkin kulübü hakkındaki detaylar.

Element 62 Ve 64 – Samaryum Ve Gadolinyum

Bir elemente adı verilen ilk kişi bir bilim insanı değil, bir maden mühendisiydi ve bu muhtemelen kazara gerçekleşti. 1879 yılında, kimyager Paul-Emile Lecoq de Boisbaudran, samarskit mineralinden yeni bir metal element ayrıştırdı. Buna samaryum adını verdi ama muhtemelen, bunu yaparken minerale adını vermiş olan Vasili Samarsky-Bykhovets’i ölümsüzleştirdiğinin farkında değildi.

Bundan bir yıl sonra, Finli mineralog Johan Gadolin de benzer bir şans yaşadı. Gadolin’in adı verilen gadolinit isimli mineral, yeni bir metal elementin keşfine yol açtı ve sonrasında buna gadolinyum adı verildi.

Element 96 – Küriyum

1940 yılında, Manhattan Projesi üzerinde çalışan bilim insanları, uranyum ötesi elementler olarak da bilinen uranyumdan ağır ilk elementleri sentezlediler. Bu aynı zamanda, yeni isimler bulmaları gerektiği anlamına da geliyordu ve bilim insanları işe neptünyum ve plütonyum isimleriyle başladılar. Üç yıl sonra, California, Berkeley Üniversitesi’nden Glenn Seaborg önderliğindeki bir ekip 95 ve 96 numaralı elementleri keşfettiğinde, bunlar için amerikyum ve Marie ve Pierre Curie’nin soyadından yola çıkarak küriyum isimlerinde karar kıldılar. Böylece, Curie çifti periyodik tabloda bilinçli olarak onurlandırılan ilk bilim insanları oldu.

Element 99, 100 Ve 101 – Aynştaynyum, Fermiyum Ve Mendelevyum

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Seaborg ve meslektaşları uranyum ötesi elementler üzerindeki çalışmalarına devam ettiler. 1949 ve 1955 yılları
arasında, 97 ve 101 numaralar arasındaki elementleri buldular. Bunların ilk ikisine yer isimleri (berkelyum ve kaliforniyum) verildi ancak sonraki üçünde büyük bilim insanlarını onurlandırma geleneği devam ettirildi: Albert Einstein, Enrico Fermi ve periyodik tablonun mucidi Dmitri Mendeleev.

Element 102 – Nobelyum? Joliotium? Flerovyum?

1957 yılında, İsveçli bilim insanları 102’inci elementin sentezlendiğini açıkladılar ve buna ülkenin yerel kahramanı olan Alfred Nobel’in adından yola çıkarak nobelyum ismini verdiler. Sonrasında onların bu elementi keşfetmedikleri ortaya çıkınca, isimlendirme hakkı Sovyetler Birliği’nin Dubna’daki Joint Institute for Nuclear Research adlı kurumuna geçti. Kurum Marie ve Pierre Curie’nin kızlarının adı olan Irene Joliot-Curie’den yola çıkarak joliotium ismini önerdi ama nobelyum ismine çoktan alışılmıştı ve bu durum yıllar boyunca karışıklıkların ve tartışmaların yaşanmasına neden oldu.

1994’te, Uluslararası Temel Ve Uygulamalı Kimya Birliği tartışmaya yol açan bir biçimde nobelyum ismi lehinde karar verdi ama sonra kararını Sovyet fizikçi Georgy Flerov’un isminden yola çıkarak flerovyum yönünde değiştirdi. 1997 yılında, kurum herkesin elementten bu isimle bahsediyor olmasını sebep göstererek ismi yeniden değiştirdi ve element resmen nobelyum adını aldı.

Element 103 Ve 104 – Lavrensiyum Ve Rutherfordiyum

Artık 1960’lı yıllara gelinmişti ve Amerikan ve Rus ekipler arasındaki rekabet ciddiydi. İki ekip de 103 numaralı elementi sentezlediğini iddia etti ve
Amerikalılar bunun için Ernest Lawrence’ın onuruna lavrensiyum ismini önerirken, Ruslar Ernest Rutherford’un onuruna rutherfordiyum ismini öne
sürdü. 104’üncü element de isim verme tartışmalarından payına düşeni aldı; Amerikalılar ısrarla element için rutherfordiyum ismini isterken, Sovyetler Igor Kurchatov’un onuruna kurçatovyum ismini öne sürdü. Sonuçta Amerikalıların önerileri galip geldi.

Element 106 – Seaborgiyum

1974 yılında, 106 numaralı element California Üniversitesi’nde sentezlendiğinde, Amerikalı ekip Sovyetlere bir zeytin dalı uzattı ve bunun için
kurçatovyum ismini önermeyi teklif etti. Ama aradaki ilişkiler bozuldu ve Amerikalı ekip teklifini geri çekti. Ekip Isaac Newton, Thomas Edison, Leonardo Da Vinci, Ferdinand Magellan ve George Washington’ı onurlandırmayı düşündü ama sonuçta kendi liderleri olan Glenn Seaborg’un isminde karar kıldı. Ama tartışmalara yol açan bir diğer konu daha vardı: Seaborg hala hayattaydı. Tartışmalar 1997’de element için seaborgiyum ismi kabul edilene kadar devam etti. Seaborg bundan kısa bir süre sonra hayatını kaybetti.

Element 107, 109, 111 Ve 112 – Bohriyum, Meitneriyum, Röntgenyum, Kopernikyum

102’den 106’ya kadar olan elementler üzerindeki kavga ve tartışmalara kıyasla, bu elementlere isim vermek kolay oldu. Nielsbohrium ve bohriyum isimleri arasındaki küçük bir karmaşa dışında, Niels Bohr, Lise Meitner, Ernest Roentgen ve Nicholas Copernicus fazla bir tartışma yaşanmadan kulübe kabul edildi.

Element 114 – Flerovyum

İlk olarak 102’inci elementin adı olarak teklif edilen flerovyum, en sonunda 2012 yılında 114 numaralı elementin adı olarak tabloya girmeyi başardı. Resmi olarak Rusya, Dubna’daki Flerov Nükleer Reaksiyon Laboratuvarı’nı onurlandıran isim, aslında 1942’de Stalin’e mektup yazarak ona bir atom
bombası programı başlatma çağrısında bulunan Rus fizikçi Georgy Flerov’un adını taşıyor.

Element 118 – Oganesson

Periyodik tablodaki en yeni ve sonuncu element olan oganesson, adını Flerov Laboratuvarı’nın başında olan fizikçi Yuri Oganessian’dan aldı.
Böylece, şu anda elementlere isimleri verilerek onurlandırılmış olan insanlar, 15’i erkek ve ikisi kadın olmak üzere 17 kişiden oluşuyor (küriyum ismi iki kişinin onuruna verildi). Oganessian bu insanlar arasında şu anda hayatta olan tek kişi.

Orijinal makale: New Scientist

Yorum bırakın

E-posta adresiniz paylaşılmayacaktır..

Bunları da beğenebilirsiniz