Teknoloji

Ademi ve hızlı çağın yeni paradigması: Blok Zinciri

Ademi ve hızlı çağın yeni paradigması; blok zinciri.Geçtiğimiz birkaç yüzyılın en önemli bilgi kaynağı kitaplardı. Bilgiye ulaşmak istediğinizde ya konunun uzmanı birinin kitabına bakardınız, ya da Britannica, Meydan Larousse gibi ansiklopedilere başvururdunuz. Ancak bu asırları bulan gelenek 21. yüzyılda ciddi oranda etkisini kaybetti. Artık en çok kullanılan bilgi kaynağı internet, dünyada en çok başvurulan ansiklopedi Wikipedia.

Peki, interneti bu kadar çekici yapan şey ne? Bunu anlamak için Britannica ile Wikipedia’yı karşılaştıralım. Britannica ansiklopedisi ilk defa 1768 yılında basıldı. İlk baskısı 3 ciltten oluşuyordu. Britannica son olarak 2010 yılında 32 cilt olarak basıldı. Britannica’yı oluşturmak için 100 civarında maaşlı editör ve 4400 civarında uzman yazar görev aldı. Bunlar arasında 110 Nobel ödüllü bilim insanı vardı. Britannica prestijini tam da buradan alıyordu, güvenilir editörler ve uzman yazarları vardı. Bilgiye ulaşırken Britannica güvendiğimiz kurumdu ve bilgiyi o kontrol ediyordu. Diğer taraftan Wikipedia Britannica’dan çok farklı bir felsefe ile çalışır, merkezi değil ademi bir yaklaşım tercih edilir. Bir uzman örgütlenmesi yoktur, isteyen herkes Wikipedia’ya katkıda bulunabilir. Bunun sonucunda her ay 250.000 kullanıcı Wikipedia’ya madde yazıyor. Burada bilgiyi kontrol eden merkezi bir otorite de yoktur.

Wikipedia ilk çıktığında insanlar Britannica’ya rakip olma şansı olmadığını düşünüyordu. Ancak bugün Wikipedia kullanım olarak Britannica’nın çok önünde. Peki neden böyle oldu? Wikipedia’yı güvenilir yapan şey ne? Britannica birseysel bilgi ve uzmanlığı ön planda tutarken, Wikipedia kolaylıkla değiştirilebilirlik ve ortak akla dayalı bir yaklaşım benimsiyordu. Wikipedia’nın güven kaynağı da budur, ortak aklın kontrolü ve bunun sonucunda hızlı müdahale ile sorunların çözülmesi. Üstelik süreç son derece transparan, hangi maddeyi kimin ne oranda değiştirdiği net şekilde gözükebilir. Wikipedia’yı galip yapan şey de hız. 21 yüzyıl hız çağı, her gün yeni bilgiler geliyor. Brittannica yıldan yıla güncellenebilirken, Wikipedia her dakika güncelleniyor. Bir seçim biter bitmez, mesela Wikipedia’dan sonuçlarına ulaşabiliyoruz. Merkezi, uzun ve zahmetli süreçlere dayalı Brittanica kaybetti, ademi ve hızlı Wikipedia kazandı. İnternetin kitapları geçmesinin de kısmi sebebi budur.

Blok Zinciri internetin yaptığı devrimi bir adım öteye taşımayı vadediyor. O yüzden Blok Zincirine ikinci internet devrimi diyenler de var. Her şey 2009 yılında başladı. Paranın Britannica’sı diyebileceğimiz bankaları aracılıktan kaldıracak, para transfer ve dağıtımını ademileştirebilecek bir ödeme sistemi ve para biriminin mümkün olup olmadığını test etmek için Bitcoin isimli bir para birimi ortaya atıldı. Bu da Blok zinciri kavramını doğurdu.

Muhasebe defteri kasamıza girip çıkan paraları not aldığımız çizelgelerdir. Online banka hesabımıza girdiğimiz zaman karşımıza çıkan hesap hareketleri çizelgesi buna örnektir. Para transferleri bu tarz çizelgelerle kontrol edilir ve buradaki merkez otorite bankalardır. İşte Blok zinciri burada devreye girer. Muhasebe defteri tek bir otoritenin güvencesine bırakılmak yerine, 6000 bilgisayardan oluşan bir ağa devredilerek ademileşir. Muhasebe defteri ortalama her 10 dakikada bir güncellenir. Madenci denen bilgisayarlar karmaşık matematiksel problemleri çözmeye çalışarak muhasebe defterini güncellemek için yarışır. Bir bilgisayar çözüm bulduğu zaman, bu çözümü test etmeleri için diğer bilgisayarlarla paylaşır. Ağdaki bilgisayarların yarısından fazlası çözümü kontrol edip onaylarsa yeni girdi muhasebe defterine eklenir, Yani blok zincirine yeni bir blok eklenir. Bu blok zinciri bütün ağ tarafından paylaşılır. Dolayısı ile blok zinciri dağıtılmış bir muhasebe defteridir, üst bir otorite yoktur, transparandır, tüm taraflara açıktır, bloklar silinemediği ve çok fazla kullanıcı tarafından paylaşıldığı için güvenilirdir.

Blok zinciri bu sözü edilen özellikleri sayesinde, Bitcoin’in çok ötesine geçmeye adaydır. Mesela, uluslararası para transferi blok zinciri sayesinde çok hızlı ve ucuza yapılabilir. Normal şartlar altında para çok sayıda aracı kurumdan geçtiği için, uluslararası transferler çok pahalıdır. Her bankanın kendi muhasebe defteri olduğu için bu defterlerin karşılaştırılması, düzenlenmesi uzun zaman alır. Ancak blok zincir, aracıları ortadan kaldırıp, tüm bankaların paylaştığı ortak bir dağıtılmış muhasebe defteri oluşturmada kullanılabilir. Ya da verilen bir ürünün sahte mi yoksa gerçek mi olduğu noktasında o ürünün satıldığı mağazaya güvenmek zorunda olmadığımız günler yakın olabilir. Eğer üretimden dağıtıma bütün süreç blok zincirine yazılırsa, her kişi kolayca satın aldığı ürünün gerçek mi yoksa taklit mi olduğunu kolayca anlayabilir.

Blok zinciri ödemeler için akıllı anlaşmaların yapılmasını da sağlayabilir. Mesela kitap teliflerini ele alalım. Kitap telifleri normal şartlar altında yayıncı tarafından yapılır. Yayıncı kitap evlerinden kitabın gelirini alır, daha sonra uygun yüzdeyi yazara verir. Yazar bu noktada yayıncıya güvenmek durumundadır, yayıncı ödemeyi yaparsa olay mahkemeye taşınır. Ancak ödemeler blok zincirine emanet edilirse, bu durumda satılan her kitabın geliri otomatik bir şekilde yayıncı araya girmeden doğrudan yazara gidecek şekilde akıllı anlaşmalar yapılabilir.

Blok zinciri seçimlerin de geleceği olabilir. Blok zinciri üstünden yapılacak bir oylamada, oyların teslim edildiği bir otorite olmadığı için çok daha güvenilir olacaktır. Böylece hile riskinin minimuma indiği, hatta belki tamamen ortadan kalktığı seçim sistemleri kurmak mümkün olacak.

Tabi merkezi otoritenin ortadan kaldırması ve bilgiyi ademileştirmesi ile blok zincirinin bilim dünyasında da çok sayıda uygulama imkanları mevcut. Mesela bilim insanlarının araştırma verilerini blok zinciri üstünden yazdırıp bu şekilde yayınlamaları mümkün. Bu durumda bilim insanı merkezi otorite olmaktan çıkmakta, verilerini manipüle edememektedir. Bu da özellikle sağlık ve ilaç sektöründe yapılan araştırmaların çok daha transparan olmasını sağlayabilir. Ya da bilim insanlarının anonim bir şekilde blok zinciri üstünden yayın yapıp buradan araştırmalarının maddi karşılığını aldıkları, böylece isimlerinin o araştırmaya bulaşmadan özgürce fikirlerini ortaya koyabilecekleri platformlar mümkün. Nitekim blok zincir teknolojisini bu bahsettiğim alanlarda ve daha bir sürü alanda kullanmayı düşünen blokchain for science hareketi bile var.

Blok zincirinin yaygınlaşıp yaygınlaşmayacağını zaman gösterecek, ancak güvenliği muhafaza edip merkez otoriteyi ortadan kaldırması çok büyük potansiyel vaat ediyor.

Yorum bırakın

E-posta adresiniz paylaşılmayacaktır..

Bunları da beğenebilirsiniz