Astronomi

Kara Delik İlk Kez Görüntülendi Ama Hala Çözülmesi Gereken Gizemler Var

kara delik

Kara delik ilk kez görüntülendi ama hala çözülmesi gereken gizemler var. En sonunda bir kara deliği görüntülemeyi başardık. Dünya büyüklüğünde bir gözlemevi yaratmak adına dünya genelinde konuşlandırılan radyo teleskoplarını kullanan ve küresel bir iş birliği olan Event Horizon Teleskobu (EHT), M87 galaksisinin merkezindeki kara deliğin ilk fotoğraflarını gözler önüne serdi. Bir kara deliğin bugüne kadar elde edilmiş ilk direkt görüntüleri olan bu fotoğraflarla, aslında şimdi işin daha zor kısmı başlıyor: tüm bunların ne anlama geldiğini çözmek.

Görüntüler olay ufkunun (kara deliğin çekim gücünün hiçbir şeyin; hatta ışığın bile kaçamayacağı kadar kuvvetli olduğu alan) gerçek olduğunun ilk kanıtını ortaya koyuyor ve Albert Einstein’ın genel görelilik teorisinde öngördüğü gibi, kara deliğin hemen yanındaki maddeden gelen ışığın kara deliğin çevresinde bükülüp kıvrıldığı ve parlak bir ışık halkası oluşturduğu görülüyor.

Birçok Soru Varlığını Sürdürüyor

Yale Üniversitesi’nden Priya Natarajan, şimdi Einstein’ın genel görelilik teorisini daha önce hiç yapamadıkları bir şekilde test etmeye başladıklarını söylüyor. Ama bu ilk resimden sonra bile hala birçok soru varlığını sürdürüyor.

Bu soruların en büyüğü, genel göreliliğin ve kuantum mekaniklerinin birbirleriyle nasıl bir ilişki ve etkileşim halinde oldukları. Bilim insanları bir kara deliğin olay ufkunun uzay-zaman bükülmesinin en uç noktası olduğunu ve bu nedenle iki teorinin de burada bir rol oyuyor olması gerektiğini düşünüyorlar.

Aslında, bir kara delik bu iki teorinin birlikte nasıl çalıştıklarını anlama şansına sahip olabileceğimiz evrendeki tek yer olabilir, ama elde edilen bu resimle değil. New York’taki Barnard College’da görev yapan Janna Levin’e göre, bir olay ufkunda kuantum düzeyinde neler olduğunu anlamak bu verilerle pek olası görünmüyor, çünkü çoğu kara delik kuantum yönlerinin tam anlamıyla incelenemeyeceği kadar büyük.

Resimdeki Işığın Nereden Geldiğini Bilmiyoruz

Ama bu verilerle süper kütleli kara deliklere ait bazı detayları öğrenebiliriz. Örneğin, EHT tarafından görüntülenen M87’nin kara deliği, muazzam bir plazma jetini ve enerjiyi dışarı doğru püskürtüyor. Buna güç sağlayan şeyin kara deliğin dönüşü olması gerektiğini biliyoruz ama henüz onun ne hızda döndüğünü bilmiyoruz. Ve resimde kara deliği çevrelediği görülen ışıktaki asimetrinin incelenmesi bize bu sorunun cevabını sağlayabilir.

Resimlerdeki ışığın tam olarak nereden geldiğini de bilmiyoruz. İşin aslı şu ki, bu ikonik turuncu renkteki ışıltı, aslında görülebilir bir ışıktan ziyade, renksiz radyo frekansı fotonlarının renklenmiş bir ifadesi. California Teknoloji Enstitüsü’nden Kristin Madsen, resimlerde görülenin sadece kara deliğin etrafında oradan oraya hızla hareket etmekte olan fotonlar olduğunu, bunların kara deliğin çok yakınından geliyor olmaları gerektiğini ama kaynaklarının bilinmediğini söylüyor.

Bizim Galaksimizdeki Kara Delik De Görüntülenmeye Çalışılıyor

EHT bizim kendi galaksimizin merkezindeki Sagittarius A isimli kara deliği de görüntülemeye çalışıyor. M87’deki kara deliğin aksine, Sagittarius A’nın bir jeti varmış gibi görünmüyor ama onu da farklı açılardan ilginç kılan bazı noktalar var ve bunlardan en önemlisi de onun zaman içinde değiştiğini görebilecek olmamız.

M87 üzerinde yapılan dört günlük gözlemlerde küçük değişiklikler görülüyor ancak bu değişiklikler onların gerçek mi yoksa görüntüleme işleminden mi kaynaklı olduğunu anlayabileceğimiz kadar belirgin değil. İşte Sagittarius A yerine M87’deki kara deliğin görüntüsünün yayınlanmasının nedeni biraz da bundan kaynaklanıyor. Çünkü M87’nin kara deliği daha büyük ve daha dingin ve bu nedenle de çok daha yavaş bir hızda değişim gösteriyor.

EHT ekibinden Michael Johnson, “M87’de bir haftada meydana gelen değişimler Sagittarius A’da sadece birkaç dakikada gerçekleşiyor. Bu sürekli oradan oraya koşturmakta olan insanların resmini çekmeye çalışmak gibi bir şey,” diyor.

Kara Deliklerdeki Değişimleri Yıllarca Süren Gözlemler Gösterecek

Bu hareketlilik Sagittarius A’yı görüntülemenin imkansız olduğu anlamına gelmiyor. Sadece EHT bünyesindeki tüm teleskoplardan gelen verilerin tek bir resim haline getirilmesinin daha zor olduğu anlamını taşıyor. Yine de, Johnson bizim galaksimizdeki kara deliğin bir resminin muhtemelen önümüzdeki yıl içinde yayınlanacağını söylüyor.

Levin, bizim galaksimizdeki süper kütleli kara deliğin etrafında muhtemelen on binlerce daha küçük kara delik olduğunu bildiklerini ve bu küçük kara deliklerin Sagittarius A’nın içine düşebileceklerini söylüyor ve süper kütleli bir kara deliğin nasıl bir değişim gösterdiğini izleyerek öğrenebileceğimiz çok fazla ilginç şeyin olduğunu belirtiyor. Örneğin, maddenin bir kara deliğe nasıl düştüğünü ya da bir kara deliğin jetine nasıl bağlı olduğunu tam olarak bilmiyoruz ve zaman içinde bunlardan birinin oluşunu izlemek yararlı olabilir.  

Johnson geçtiğimiz yıl EHT’ye yeni teleskoplar eklendiğini ve bu sayede elde edilecek yeni görüntülerin iki kat daha net olacağını söylüyor. Görüntü çözünürlüğünü bundan çok daha fazla geliştirmekse, tüm teleskoplarda büyük iyileştirilmeler yapılmasını ya da teleskop ağının uzayda da teleskoplar olacak şekilde genişletilmesini gerektiriyor.

Sagittarius A ve M87’nin zaman içinde nasıl değişimler gösterdiklerini yıllarca sürecek gözlemler neticesinde göreceğiz.  

https://www.newscientist.com/article/2199450-first-black-hole-picture-the-big-mysteries-we-still-need-to-solve/

Yorum bırakın

E-posta adresiniz paylaşılmayacaktır..

Bunları da beğenebilirsiniz