Astronomi Fizik

Uluslararası Uzay İstasyonu’nu Nasıl Gözlemleriz?

Dürbün veya teleskop kullanmadan Uluslararası Uzay İstasyonu’nu gözlemlemek ister misiniz? Yapmanız gereken şey doğru zamanda doğru yöne ve yüksekliğe bakmak.

Yapay uydulardan biri olan Uluslararası Uzay İstasyonu dünyanın alçak yörüngesine yerleştirilmiş, bilim ve teknoloji deneylerinin yürütüldüğü gelişmiş bir laboratuvardır. Bu laboratuvara astronotluk eğitimi almış bilim adamları gidip çalışmalarını gerçekleştirip tekrar Dünya’ya geri dönmektedirler. Son hali ile yaklaşık bir futbol sahası kadar olan uzay istasyonu yörüngede saatte 28000 km hızla ilerlemektedir. Dünya’nın etrafında bir tur atması 90 dakika sürer, başka bir deyişle dünyamızın etrafını günde 16 defa dönmektedir. Bulunduğu yere göre, uzay istasyonu gün içinde bir çok kere üzerimizden geçiyor olabilir, buna rağmen her seferinde görmek mümkün değildir. Mesela Ay, çok büyük olduğu için güneşten yansıtığı ışık gündüzleri görülebilir. Fakat uzay istasyonunun Güneş’ten yansıttığı ışık gündüz görülecek kadar parlak değildir.

NE ZAMAN GÖREBİLİRİZ?

Uzay istasyonu gün batımından sonra ve gün doğumundan önce bulunduğunuz konuma ve güne göre bir veya iki defa gözlemlenebilir. Gece yarısı çıplak gözle gözlemlemek mümkün değildir. Çünkü uzay istasyonu üzerimizden geçerken bizde gece olduğu için güneşi görmüyorsa yansıtacak ışığında olmamasıdır. Gözlemleyebilmek için şu iki şart gereklidir; yeterince karanlık olması ve o anda üzerimizden geçiyor olması. Peki ne zaman üzerimizden geçtiğini nasıl bilebiliriz? NASA bizlere kolaylık olması için ve sadece uzay istasyonunu saptayan bir İnternet sitesi yayınlamaktadır.

https://spotthestation.nasa.gov/sightings/index.cfm

Siteye giriş yaptıktan sonra karşınıza çıkan haritadaki beyaz kutucuğa “Turkiye” yazın ve çıkan isme tıklayın.
Haritamızda 5 adet mavi nokta göreceksiniz. Bunlar İstanbul, Ankara, İzmir, Rize ve Nevşehir üzerindedir. (1 mavi nokta da Kıbrıs üzerinde bulunmaktadır.)
Önce bulunduğunuz konuma en yakın şehrin mavi noktasına tıklayın.
Ardından açılan “View Sighting Oppurtunities” (Gözlemleme Fırsatlarını Gör) linkine tıklayın.
Yeni açılan adreste bir liste olduğunu göreceksiniz. Bu listede sırasıyla uzay istasyonunun üzerinizden geçeceği gün/saat, kaç dakika gözükeceği, derece olarak maksimum yükseklik, hangi derecede ve yönde görünmeye başlayacağı ve kaybolacağı bilgileri bulunmaktadır. Bu bilgiler ilk başta biraz karışık görünebilir fakat vakti ve yönü iyi ayarlarsanız rahatlıkla gözlemi yapabilirsiniz.

NASA’nın yayınladığı liste İngilizce olduğu için şimdi biraz daha detay verelim. Örneğin, NASA’nın sitesindeki liste aşağıdaki gibi olsun.

Mon Apr 29, 9:15 PM4 min26°10° above SSW21° above ESE

Soldaki ilk kutuda önce gün belirtilmiştir. Mon: Pazartesi gününün (Monday) kısa hali. Apr: Nisan ayının (April) kısa hali. Ayın 29. günü ve akşam dokuzu çeyrek geçe. PM yerine AM olsaydı sabah anlamına gelirdi. Bir sonraki kutuda kaç dakika görüleceği veriliyor. Üçüncü kutuda ise en yüksek kaç derecede görüleceğini belirtmiş. Daha önce astronomik gözlem yapmadıysanız açı bilgisi biraz kafa karıştırıcı olabilir fakat bunu kolay bir yöntem ile kavramak mümkündür. Olduğunuz yerden ufka bakıyorsanız 0°, kafanızı kaldırıp tam tepeye bakıyorsanız 90° dir. Bu derecelendirme yönlerden bağımsızdır.  Ufuk her zaman 0° yi temsil eder. Son iki kutuda yine benzer dereceleri göreceksiniz. Bu kutulardaki harfler ise yönleri belirtmektedir. Bilindiği gibi dört ana yön vardır: Kuzey (North), güney (South), doğu (East), ve batı (West).  İngilizcede yönler genelde baş harfleri ile ifade edilir: N (kuzey), S (güney), E (doğu), ve W (batı). Yukarıdaki listede yönler SSW (güney-güneydoğu) ve ESE (batı-güneybatı) şeklinde ifade edilmiştir. Kısaca anlatmak gerekirse bu listeye göre uzay istasyonu belirtilen gün ve saatte güney-güneydoğu yönünde 10° yükseklikte belirecek, 26° yüksekliğe kadar çıkacak daha sonra batı-güneybatı yönüne doğru 21° yükseklikte kaybolacaktır. Bir kaç defa denedikten sonra rahatlıkla derece ve yönleri kavrayabilir ve uzay istasyonunu gözlemleyebilirsiniz.

GÖRDÜĞÜMÜZ IŞIĞIN UZAY İSTASYONU OLDUĞUNU NASIL ANLARIZ?

Bu en çok sorulan sorulardan biri. Uzay istasyonunu yıldızlardan ayırt eden şey hareket halinde olmasıdır. Yıldızların konumu gece boyunca değişir fakat biz bunu kısa süre içinde fark edemeyiz. Mesela uzay istasyonu güney yönünde belirip 3-4 dakika içerisinde doğu yönüne doğru ilerleyip gözden kaybolabilir. Bize en yakın olan Ay’ı bile bu kadar hızlı hareket ettiğini göremeyiz. Peki kendi ışığı olan uçaklardan nasıl ayırt edeceğiz? Uçakların ışıkları genelde yanıp söner ve aynı zamanda kırmızı ve yeşil ışıkları da kanat uçlarında mevcuttur. Uzay istasyonunun yansıttığı ışık ise çok sadedir ve sabit hızla ilerler.

GÖZLEM YAPARKEN FOTOĞRAFINI ÇEKEBİLİR MİYİZ?

Uzay istasyonunun fotoğrafını çekmek mümkün fakat gökyüzünde ilerleyen bir ışık olması sebebi ile tek bir karede yakalamak oldukça zor. Meraklıları bu işi “uzun pozlama” (long exposure) yöntemi ile çözmüşler. Bazı fotoğraf makinelerinde düğmeye uzun süre bastığınızda makinenin perdesi açık kalarak daha fazla ışık toplar. İnternette karşımıza çıkan yıldızlarla dolu gökyüzü fotoğraflarının çoğu bu yöntemle çekilmiştir. Aşağıda uzay istasyonunun uzun pozlama ile çekilmiş bir fotoğrafını görebilirsiniz. En sağda görülen titreme makineden kaynaklanmaktadır. Arka planda bulunan yıldızlar uzun pozlama nedeni ile daha parlak görünmektedir.

Fotoğraf: Koray Şekeroğlu, 7 Nisan 2019, Minnesota, ABD.

Cep telefonları ile bu şekilde bir fotoğraf yakalamak oldukça zordur. Uzay istasyonu gözlemi yapan bazı meraklılar işi daha ileri götürüp teleskop ve profesyonel makineler ile çok ilginç fotoğraflar çekmektedirler. Bu ilginç yöntemlerden bir tanesi de, uzay istasyonunu parlak ve büyük bir cismin önünden geçerken yakalamaktır.

Soldaki fotoğraf: Elliot Severn, 21 Ocak 2015, Shelton, Connecticut, ABD. Sağdaki fotoğraf: Thierry Legault, 9 Mayıs 2016, Shelton, Philadelphia, ABD.

Yukarıda görülen ilk fotoğraf gece Ay’ın parlak olduğu bir zamanda çekilmiştir. Uzay istasyonun Ay’ın önünden geçmesi sadece yarım saniye süren, anlık diyebileceğimiz bir olaydır. Bu sebeple profesyonel fotoğraf makinesinin 1/1000 saniye özelliği kullanılmıştır. Yani bir normal kamera saniyede 30 kare kaydediyor iken bu fotoğraf makinesi saniyede 1000 kare çekebilme hızına sahiptir. İkinci fotoğraf gündüz çekilmiştir. Fransız yıldız fotoğrafçısı (astrophotographer) Thierry Legault aslında bu fotoğrafta görüntülemek istediği cisim Merkür gezegenidir. Resmin ortasının biraz aşağısında gördüğünüz küçük nokta. Merkür’ün güneşin önünden bizim gözlemleyebileceğimiz şekilde geçmesi 100 yılda yaklaşık 13 defa olan bir olaydır. Thierry Legault’un aynı kare içinde hem Merkür’ü hemde Uluslararası Uzay İstasyonu’nu bir arada yakalaması ayrı bir yetenektir. Her iki resimde de fotoğrafları üst üste bindirme yöntemi kullanılarak uzay istasyonunun yönü belli edilmiştir.

Umarız bu yazı Uluslararası Uzay İstasyonunu gözlemlemenize yardımcı olacaktır. İyi gözlemler!

KAYNAKLAR

  • https://spotthestation.nasa.gov/sightings/index.cfm
  • https://www.nasa.gov/mission_pages/station/main/s114e7221_feature.html
  • https://astronomynow.com/2016/06/01/mercury-and-international-space-station-transit-the-sun/
  • http://spaceweathergallery.com/indiv_upload.php?upload_id=122074

Yorum bırakın

E-posta adresiniz paylaşılmayacaktır..

Bunları da beğenebilirsiniz