Biyoloji

Hafta İçi Uykusuz Kalıp Hafta Sonu Uyuyorsanız Bir Daha Düşünün

Hafta içi uykusuz kalıp hafta sonu uyuyorsanız bir daha düşünün. Uykunun hafızayla yakın ilişkisinden önceki yazımızda bahsetmiştik. Çalışmalar uykusuz geçen gecenin ertesi günü hafızada zayıflık olduğunu gösteriyor. Bunun sebebi olarak beyindeki bağlantıların artması gösterilebilir. Beyin, uykuyla bağlantıları zayıflatırken uykusuz kalındığında bu zayıflama gerçekleşemez ve bu durum beyin fonksiyonlarında zayıflamaya sebep olur. 

Bir gece uykusuz kalmak bile, size sonrasında ciddi sıkıntılar yaratabilir. Bu sıkıntılara örnek olarak yukarıda bahsedilen hafızada zayıflama dahil olmak üzere beyinde toksik proteinlerin birikmesi ve iştahta artma örnek verilebilir. 

Bir gecelik uykusuzluk bile kilo aldırabilir

İştah artmasına örnek olarak önceki bir yazımızda da bahsettiğimiz gibi uykusuz geçen gecelerin ertesi günü yemeklerde daha büyük porsiyon tercih edilir ve beyinde ödül merkezi uykusunu alan kişilere göre daha fazla uyarılır. Uykusuzluğun yemeklerin bizdeki cazibesini arttırmak dışında bir etkisi de genlerimizde yaptığı değişikliklerdir. Bunu gösteren bir çalışma Jonathan Cedernaes ve ekibi tarafından 2018 yılında yapılmış. 

Çalışmada deneklerden iyi bir uyku çektiği bir günün ve uykusuz kaldığı bir günün ardından yağ ve kas örnekleri alınmış. Uykusuz geçirilen günün ardından kaslarda protein yıkımının gerçekleştiği, yağ dokusunda ise tam tersine protein miktarının arttığı gözlemlenmiş. Yağ dokularında ayrıca yağ depolanmasına yol açacak ürünler saptanmış. Araştırmada ayrıca uykusuz kalmanın, yağ dokusunda obezite ve tip 2 diyabetle ilişkilendirilen genlerin daha fazla ürün üretmesine yol açtığı kaydedilmiş. Uyku eksikliği bunlarla beraber hormonal dengeyi de bozarak kas yıkımına yol açıp yağ birikimini tetikleyebiliyor. 

Hafta içi uykuyu azaltıp hafta sonu açığı kapatmaya çalışmayın

Bu çalışmada da görüldüğü gibi bir gecelik uykusuzluk dahi hem beyin hem de metabolizma üzerinde yıkıcı etkilere sebep oluyor. Ancak hepimizin bir iş yoğunluğu var ve çoğumuz iş ya da okul nedeniyle bazı günler erken kalkmak zorunda kalıyoruz. Hafta içi yaşadığımız uyku açığını da hafta sonu kapatmaya çalışıyoruz. Ancak bir günlük uyku açığını bile kapatmak kolay değilken bütün hafta içi yaşanan uyku eksikliğini hafta sonu kapatmak mümkün olmayacaktır. 

Ancak odaklanılması gereken esas nokta uyku açığından çok uyku saati olmalıdır. Vücudumuzdaki neredeyse tüm hormonlar biyolojik saatin kontrolü altındadır. Eğer düzenli bir uyku-uyanıklık döngüsüne sahip olmayıp uyku saatimizi sürekli değiştirirsek, bu durum hormonların düzeninin bozulmasına yol açacaktır. 

Uykunun süresinden çok zamanı ve düzeni önemli

Uyku açığını kapatmak için hafta sonu normalden fazla uyumak, yarardan çok zarar sağlayabilir. Uyku düzeninde bu şekilde değişiklik yaratmak, “sosyal jetlag” denilen bir duruma yol açarak başta kalp rahatsızlıkları olmak üzere hastalıkların riskini arttırır. Sosyal jetlag durumunda kişinin sosyal hayatını yaşadığı saatle biyolojik olarak uyanık kalmak istediği saat arasında farklılık gözlenir. Bu durum vücut üzerinde farklı zaman dilimindeki bölgeler arasında yolculuklarda gözlemlenen jetlag benzeri sorunlara neden olur. Forbush ve ekibi tarafından yapılan bir çalışmaya göre uyku zamanındaki her bir saatlik kayma, yani bir saatlik sosyal jetlag, kardiyovasküler rahatsızlık riskinde %11 artışa sebep olmuş. Ayrıca moral bozuklukları, gün içinde uyuşukluk ve yorgunluk gözlemlenmiş. 

Hafta sonu fazla uyumanın uykusuzluğun etkisini hafifletmeyeceğini gösteren bir çalışma da 28 Şubat 2019’da Current Biology’de yayımlanmış. Çalışmada hafta içi uykusuz kalıp hafta sonu istediği kadar uyuyanların insülin hassasiyetinin bütün hafta uykusuz kalanlardan bile daha fazla zarar gördüğü kaydedilmiş. Yani sürekli bir uykusuzluk yaşamak bile uykunun düzensiz olması kadar fazla zarar vermiyor. 

Tüm bu bulgular, bir gece için dahi olsa uyku düzenimizi bozmamamız gerektiğini gösteriyor. Eğer uyku düzenimizi sağlayabilirsek sağlığımızı korumak için önemli bir adım atmış oluruz. 

https://www.newscientist.com/article/2102044-a-bad-nights-sleep-messes-with-your-brains-memory-connections/
https://www.newscientist.com/article/2177638-one-bad-nights-sleep-can-make-you-put-on-fat-and-lose-muscle-mass/
https://www.newscientist.com/article/2133761-late-nights-and-lie-ins-at-the-weekend-are-bad-for-your-health/
https://www.newscientist.com/article/2195341-weekend-lie-in-cant-undo-the-health-damage-caused-by-lack-of-sleep/


Yorum bırakın

E-posta adresiniz paylaşılmayacaktır..

Bunları da beğenebilirsiniz