Biyoloji

Az Uyumak Gerçekten Size Yetiyor Mu?

uykusuzluk

Az uyumak gerçekten size yetiyor mu? Farkında olmasanız da vücudunuz kısa uyku süresine hiç olumlu yanıt vermiyor.  Sağlıklı bir beden ve zihin için vazgeçilmezimiz olan uykunun bizim için öneminden ve uykusuzluğun kısa vadedeki etkilerinden önceki yazılarımızda bahsetmiştik. Bu yazımızda da uyku süresinin uzun vadede kısaltılmasının etkilerinden bahsedeceğiz. 


Günümüzde çoğumuz; hem yoğun iş yükü ve stres, hem de geceleri sağlanabilen yapay aydınlatmalar nedeniyle uyku süremizi kısaltıyoruz. Ancak bu durum depresyonla ilişkilendirilebiliyor. 2010 yılında James Gangwisch ve ekibi tarafından yapılan bir çalışmada gece yarısında veya daha sonra uyuyan gençlerin gece saat 22.00’de yatan gençlere göre depresyona %24 daha yatkın oldukları kaydedilmiş. Ayrıca ergenlik çağındaki bu gençlerde intihar düşüncesinin de daha çok uyuyanlara göre daha fazla olduğu kaydedilmiş. 

Ruh hali sorunları

Kelly Sullivan ve Collins Ordiah tarafından 2018 yılında yayımlanan bir araştırmada da ruh hali üzerindeki bu etkinin sadece gençlerle sınırlı kalmayabileceği gösterilmiş. Çalışmada 6 saat ve daha az uyuma alışkanlığı olan kişilerin zihin sağlığı problemleri göstermeye daha yatkın olduğu tespit edilmiş. Uyku süresi az olan kişilerde daha fazla depresyon huzursuzluk, asabilik ve umutsuzluk hissi görülmüş. 

Uyku ve Alzheimer ilişkili

Ancak uykusuzluğun çok daha endişe verici bir etkisinin daha olduğu düşünülüyor: Alzheimer’a yatkınlık. Henüz kesin konuşmak için erken de olsa birçok bilim insanı Alzheimer’ın nedenlerinden birinin uykusuzluk olabileceğini düşünüyor. Bu düşünceye sebep olan birçok çalışma mevcut. Normalde insanlar yaşlandıkça derin uyku süresi ve uyku kalitesi azalır, ancak Alzheimer hastalarında uyku daha fazla hasar görür. Hastalığın belirmesinden birkaç yıl önce uyku sorunlarının yaşanması; uyku hasarının hastalığın belirtisi, hatta hastalığın gelişmesine neden olan sorunlardan biri olabileceğini gösteriyor. 

Alzheimer’la ilişkili amiloid plaklar hafıza bölgesinde birikmiyor

Alzheimer hastalığı beyinde amiloid beta plaklarının birikmesiyle ilişkilendirilir. Bu plaklar beyin fonksiyonlarına zarar verir. Ancak Alzheimer hafızayla ilişkili bir hastalık olsa da Alzheimer’da görülen bu zararlı protein plakları beyinde hafızayla ilgili hipokampusta görülmek yerine, beyinde derin NREM uykusuyla ilgili olan frontal lobun orta kısmında görülür. Bu durum hafıza kaybına neden olanın beynin hafıza bölgesi değil uykuyla ilgili bölgesi olabileceğini gösteriyor. Bunu destekleyen bir bulgu olarak, amiloid plak birikimi arttıkça kişilerin uyku kalitesinin azaldığı ve uyku kaybının genel uyku kaybından çok derin NREM uykusundan olduğu Bryce Mander ve ekibi tarafından 2015 yılında yapılan çalışmada kaydedilmiş. Aynı çalışmada amiloid birikimi fazla olan kişilerin öğrendiklerini hatırlamada daha başarısız oldukları da gösterilmiş. Ancak işin daha da kötü boyutu, uykunun beynimizdeki toksik maddeleri atmak için gerekli oluşu. Derin uyku uyunamadıkça beynimizdeki amiloid plaklar daha da birikiyor. Bu nedenle aslında çift yönlü bir etkiden bahsediyoruz. Hem amiloid plaklar uykuyu etkiliyor, hem de uyku amiloid plak birikimini etkiliyor. 

Alzheimer’la ilişkili tau proteinleri uykusuzluk nedeniyle yayılıyor

Uyku Alzheimer’ı sadece amiloid plak birikimiyle ilişkili olarak değil, Alzheimer’la ilgili diğer bir protein olan tau proteininin birikimine neden olarak da etkiliyor. Tau proteinleri de amiloid proteinleri gibi normalde sağlıklı bireylerde de bulunur. Ancak bazı durumlarda küme haline gelip yumaklar oluşturarak yakınındaki dokuya zarar verir. Alzheimer hastalığında, tau yumakları beynin hafızayla ilişkili bölgelerine yayılır ve hasar verir.  Jerrah K. Holt ve ekibi tarafından yapılıp 2019’da yayımlanan fareler üzerindeki bir çalışmada, uyanıklık süresince tau birikiminin arttığı, uyku sırasında da düştüğü kaydedilmiş. Ancak uykusuz geçen bir gecenin ardından tau seviyesinde %50 artış gözlemlenmiş. Normal bir günde uyanıklık sırasında tau seviyesi artıp uyku sırasında azalıyor. Ancak uzun süre uykusuz kalınması bu döngüye zarar verip Alzheimer’la ilişkili bu proteinin zararlı yumaklar oluşturacak şekilde birikmesine neden olabiliyor. Çalışmada ayrıca uzun süreli uykusuzluğun tau seviyesinin yükselmesiyle birlikte beyne yayılmasıyla da ilişkili olduğu gösterilmiş. Farelerde uykusuzlukla birlikte, insanlarda Alzheimer’da taunun yayıldığı yerlere tau yumakları yayıldığı kaydedilmiş. 

Görünen o ki, uyku Alzheimer’a karşı koruyucu olarak kullanılabilecek bir ilaç. Tüm bu bulgular özellikler Alzheimer hastalığına karşı hepimizin elinin altındaki bu ilacı kullanabileceğimizi gösteriyor. Bilim insanları hastalığı geciktirmek ve yakalanma riskini azaltmak için uykunun vazgeçilemez olduğunu düşünüyor. 

Bağışıklık sistemini etkiliyor

Şu ana kadar beyinden bahsetsek de elbette uyku bütün vücudumuz üzerinde etkili. Bağışıklık sistemi üzerindeki etkisini yıllardır bilim insanları tarafından vurgulanıyor. Örneğin uykusuzluk yaşayan biriyle uykusunu alan birinin soğuk algınlığı virüsüne karşı aşı olduğunda vücutlarının aynı şekilde tepki vermediğini biliyoruz. Uykusuz kişilerin vücudunda aşıya karşı daha az antikor üretiliyor ve hastalığa daha fazla yakalanıyorlar. Watson ve ekibi tarafından 2017 yılında yayımlanan bir çalışma, uykusuzluk yaşayanlarla uykusunu iyi alan kişiler arasındaki bağışıklık yanıtı farklarına açıklama sunuyor. Çalışmada farklı uyku alışkanlıklarına sahip tek yumurta ikizlerinden örnekler alındığında kısa uyku alışkanlığına sahip kişilerde beyaz kan hücrelerinin bağışıklık yanıtının zarar gördüğü kaydedilmiş. 12 Şubat’ta Journal of Experimental Medicine ’da yayımlanan bir makale de uykunun bağışıklıkla ilgili T hücrelerinin verimliliğini arttırarak enfeksiyona karşı koruma özelliği olduğu gözlemlenmiş. 

Tüm çalışmalar uykunun bizim için elzem olduğunu gösteriyor. Uyku süresini kısaltarak hayata daha fazla dahil olmaya çalışıyorsak aslında daha çok hayattan kopmuş oluyoruz. Uyku ne boş geçen vakit, ne de ertelenebilecek bir alışkanlık. Uyanık kaldığımız vakti zihnen ve bedenen verimli geçirebilmek için düzenli ve yeterli uyumaya mecburuz. 

https://www.newscientist.com/article/2166808-getting-just-6-hours-of-sleep-is-linked-to-mental-health-issues/
https://www.newscientist.com/article/mg23631470-600-wake-up-call-how-a-lack-of-sleep-can-cause-alzheimers/
https://www.sciencedaily.com/releases/2019/01/190124141536.htm
https://www.sciencedaily.com/releases/2017/01/170127113010.htm
https://m.medicalxpress.com/news/2019-02-infection.html

Yorum bırakın

E-posta adresiniz paylaşılmayacaktır..

Bunları da beğenebilirsiniz