Biyoloji

Kilo Kontrolü İçin Uyku Düzeni Nasıl Olmalı?

kilo vermek

Kilo kontrolü için uyku düzeni nasıl olmalı? Hayatımızın yaklaşık üçte birini geçirdiğimiz uyku halinin sağlık açısından ne kadar önemli olduğu günümüzde bilim insanları tarafından sıklıkla vurgulanıyor. Uyku süresinin fazla kilolarla ilişkisini incelediğimiz bir yazımızda biz de bu konuya değinmiştik. Ancak uykuyla ilgili dikkat edilmesi gereken tek nokta uykunun süresi değil. Uyku zamanı da kilo alımı da dahil olmak üzere hastalıklarla yakından ilişkili.

Şehirleşme biyolojik ritmimizi bozuyor

Günümüzde gelişen teknoloji, aydınlatmanın sürekli sağlanabilmesine imkan tanıyor. Bu sayede geceleri çalışabiliyor ve dışarıda da sosyal aktivitelere katılabiliyoruz. Ancak bu “özgürlüğün” olumsuz yanları var. Aydınlatmaların gece sağlanması vücudumuzdaki biyolojik saati işleten sirkadyen ritimleri erteliyor. 

İç saatle dış çevre arasında uyumsuzluk

Vücudumuz bazı hücresel işlemleri gece, bazılarını da gündüz gerçekleştirecek şekilde tasarlanmıştır. Ancak zamansız ışıklandırmalar ve uyunması gereken zamanda uyunmaması, içimizdeki saatle çevre arasında bir uyumsuzluğa neden oluyor. Bu durumun obezite ve diyabet gibi sağlık sorunlarıyla ilgisi olduğu düşünülüyor. 

Biyolojik saatle hastalıkların ilişkisini gösteren birçok çalışma yapılmış. 10 Aralık 2018’de PNAS dergisinde yayımlanan bir çalışma da bunlardan biri.  Araştırma biyolojik saatle diyabet ve kanser hastalıklarının ilişkisini gösteriyor. Nadir kalıtsal bir diyabet formu ve karaciğer kanseriyle ilgili olduğu bilinen HNF4A geninin sirkadyen ritimlerin düzenlenmesiyle yakından ilişkili olduğu gösterilmiş. Yani biyolojimizle uyumsuz bir uyku düzenine sahip olmak, bu genle ilişkili bir mekanizmayla hastalıklara neden oluyor olabilir. 

Uyku düzenimizin olmaması ağır sonuçlar doğurabilir

Biyolojik saatin obezite ve diyabetle ilişkisini destekleyen bir başka çalışma da 30 Mayıs 2018’de FASEB dergisinde yayımlanmış. Çalışmaya göre çoğumuzun yaptığı hafta içi ve hafta sonu farklı saatlerde uyuyup uyanma durumu hastalık riskini arttırıyor olabilir. Deneyde farelerin uyku düzeni değiştirilerek bir vardiyalı çalışma modeli tasarlanmış ve biyolojik saatte zamanlama sorunu oluşturulmuş. İç saati değiştirmenin vücudun iltihabi yanıtını arttırarak obezite ve diyabet gibi metabolik hastalıklara yatkınlığı arttıracağı gösterilmiş. Aynı araştırmacılar felç riskiyle vardiyalı çalışma arasında da ilişki kurmuş. Farklı çalışmalar, vücudun sürekli olarak sirkadyan bozulmalara da alışamayacağını gösteriyor. Yani düzenimiz sürekli bozuluyorsa da buna adapte olamayacağız ve gördüğümüz zarar sürekli artmaya devam edecek.

Işıklandırmalar kilo aldırıyor

Fonken ve ekibinin fareler üzerinde yaptığı çalışmalar, aydınlatmanın kilo artışıyla ilgisi olabileceğini gösteriyor. Farelerin aldığı kaloride artış olmamasına rağmen, parlak ışığa maruz bırakıldıklarında beden kitle indeksinde artış kaydedilmiş. Coomans ve ekibi de fareleri sürekli ışığa maruz bıraktığında, normal bir gündüz-gece döngüsüne sahip olan farelere göre daha hızlı kilo alımının gerçekleştiğini gözlemlemiş. 

Biyolojik saati neler bozuyor?

Kilo artışı söz konusu olduğunda yiyeceklerin içeriğinin önemi sıklıkla vurgulanır. Ancak araştırmalara göre yeme zamanı da en az içerik kadar önem taşıyor. McHill ve ekibi tarafından 2014 yayımlanan bir çalışmada, insanlarda gündüz uyuyup gece uyanık kalınarak yemek yendiğinde, bunun vücudun günlük harcanan enerji miktarını azalttığı gösterilmiş. Uyku süresinin azaltılmasının da biyolojik olarak yanlış zamanda, yani geceleri yemek yeme dürtüsünü arttırdığı kaydedilmiş. Yediklerimizin içeriği de biyolojik saate hasar verebilir. Yağlı yiyecekler vücudumuzdaki saatin gecikmesine ve vücuttaki olaylarda zamanlama hatası gerçekleşmesine neden olabilir. 

McHill, A. W., & Wright Jr, K. P. (2017). Role of sleep and circadian disruption on energy expenditure and in metabolic predisposition to human obesity and metabolic disease. Obesity Reviews18, 15-24.
https://www.sciencedaily.com/releases/2018/12/181211161519.htm
https://www.sciencedaily.com/releases/2018/02/180206090652.htm

Yorum bırakın

E-posta adresiniz paylaşılmayacaktır..

Bunları da beğenebilirsiniz