Uyuduğumuzda Beynimizde Ne Olur?

0
671

Günde ortalama sekiz saatten, hayatımızın üçte birini ayırdığımız uykunun sebebi binlerce yıldır gizemini koruyor. Ancak günümüzde uykunun bize sağladıklarıyla ilgili bilgiler elde etmiş durumdayız.

Önemli bir dinlenme süreci olan uyku; beyindeki atıkları temizler ve hafıza ile öğrenmeye katkı sağlar. Ayrıca ruh hali ve iştah gibi durumlarda önemli etkiler gösterir.

Oldukça kompleks bir mekanizması olan uyku, düzenli bir şekilde evrelerle gerçekleşir. Uykunun hangi evresinde olunduğu, beynin ve vücudun aktifliğini belirler.

“Non-REM” ve alt evreleri olan N1, N2, N3 ile “REM uykusu” olmak üzere iki çeşit uyku vardır.

N1

Uyanıklıktan uykuya geçiş dönemi olan N1 evresi 5-10 dakika kadar sürer. Bu evrede kalp atışı ve soluk alıp verme yavaşlamaya başlar, göz hareketleri yavaşlar ve kaslar gevşer. Vücut sıcaklığı düşer ve EEG ile görüntülendiğinde beyin dalgaları yavaşlar.

Bu evredeki kişi kolaylıkla uyanabilir ve uykuya daldığının farkında olmayabilir. Kimi zaman istem dışı kas seğirmeleri görülebilir ve bu seğirmeler bazen uyanmaya sebep olabilir.

Yetişkin bir birey toplam uyku süresinin çok küçük bir kısmını, yaklaşık %5’ini N1 evresinde geçirir.

N2

N1 evresinden hemen sonra uykunun ikinci evresi olan ve 10 ile 25 dakika arasında süren N2 evresine girilir.

Bu evrede göz hareketleri durur, kalp atışı ve beyin dalgaları yavaşlar. Kaslar daha gevşek bir hal alır.

Uykunun bu döngüleri gece boyunca tekrarlandıkça kişi N2 evresinde daha fazla vakit geçirir. Bu nedenle kişi uyku süresinin yaklaşık %55’ini bu evrede geçirir.

N3

Uyku süresinin büyük çoğunluğunu derin uyku olarak da bilinen “yavaş dalga uykusu”nda geçiririz. Bu aşamada uzun bir günün ardından vücuda toparlanma fırsatı verecek şekilde kaslar gevşer, nefes alıp verme derin ve yavaş gerçekleşir, göz hareketleri görülmez. 20 ile 40 dakika arasında süren bu evrede kişinin dış uyaranlara cevap verme yeteneği büyük ölçüde azalır. Bu evrede uyandırılan kişi sersemlemiş ve zihni bulanmış bir haldedir.

Bu sersemlik haline girmemek için birçok araştırmacı gün içinde yapılan şekerlemelerde 30 dakikadan fazla uyunmaması gerektiğini belirtiyor. Bu süreden sonra N3 evresine girilebilir.

Uyurgezerlik, uykuda konuşma, kabus ve karabasan gibi durumlar genellikle bu evrede görülür.

N3 evresi bebeklerde ve küçük çocuklarda yetişkinlere göre daha uzun sürer. Yetişkinler, toplam uyku süresinin yaklaşık %15’ini bu evrede geçirir.

Yavaş dalga uykusunun başlamasında hipotalamus ve beyin sapında yer alan hücrelerin rol oynadığı düşünülüyor. Bu hücreler devreye girdiğinde bilinç kaybı tetiklenmiş oluyor.

REM

Uykuya dalınmasından yaklaşık 90 dakika sonra, yavaş dalga uykusunun ardından rüya görme evresi olan REM uykusu başlar. Uyku evrelerinin ilk döngüsünde REM evresi yaklaşık 10 dakika sürerken ilerleyen döngülerde REM’de geçirilen süre artar.

REM’in karakteristik göstergesi gözlerin göz kapaklarının altında çok hızlı bir şekilde hareket etmesidir. Rüyalar ve canlı görüntülerin en çok görüldüğü evredir.

İnsanlar genellikle ne rüya gördüklerini hatırlamazlar, ancak eğer REM uykusundan uyandırılmışlarsa rüyaların hatırlanması daha muhtemeldir.

Nabzın yükseldiği ve vücut sıcaklığının en düşük seviyeye ulaştığı bu evrede kaslar hareketsizleşip solunum hızı ve kalp atışı düzensizleşirken beyin, uyanık hale benzer dalgalar üretir. Vücut kasları, rüyadaki hareketlerin dışa vurulmasını engelleyecek şekilde hareketsiz denebilecek kadar gevşer.

Beyin, REM evresi sırasında neredeyse uyanıklık halinden daha aktif çalışır. Bu evre, beyin sapında bulunan sinir hücreleri tarafından kontrol edilir.

REM uykusu, gün içinde edinilen bilgilerin işlenip ayıklanarak beynin yeniden programlanmasına katkıda bulunur.

Uyku aktif bir süreçtir

Önceden uykunun pasif bir süreç olduğu düşünülüyordu. Ancak görüldüğü gibi, kompleks ve işlevsel bir mekanizması olan uyku sırasında beyin, önceden sanıldığının aksine aktif bir şekilde çalışır.

Kaynaklar:

Live Science

Scientific American

Bu yazı daha önce nBeyin‘de yayınlanmıştır.

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here