Oruç Tutmak Beynimizi Nasıl Etkiliyor?

Ramazan ayının sonlarına yaklaşıyoruz ve ülkemizdeki birçok Müslüman, dinlerinin buyruğunu yerine getirmek için yaklaşık bir aydır oruç tutuyor. Bu süre zarfında normalden çok daha az kalori tüketildi ve uzun bir süre yemek yenilmedi. Oruç özellikle beynimiz üzerinde birçok olumlu etkiye sahip. Bu yazımızda orucun beyne etkilerini bilimsel çalışmaları temel alarak inceleyeceğiz.

0
2820

Yediğimiz yiyeceklerin özellikle zihin sağlığı olmak üzere beynimiz için ne kadar önem taşıdığı sıkça vurgulanır. Hangi yiyeceklerin beynimizi olumlu etkilediği hakkında hemen herkes birkaç örnek sayabilir. Yediklerimizin beynimizi şekillendirdiğini biliyoruz. Ancak aslında beynimizde gerçekleşebilecek değişiklikler yediklerimizin beyinde yarattığı etkilerle sınırlı değildir. Uzun bir süre açlık yaşamak da beynimizde değişikliklere sebep olur. Bu değişiklikler hem kısa hem de uzun vadede zihin sağlığımıza etki eder.

Kalori Kısıtlaması

Yediklerimizi kısıtlamak sinirsel rahatsızlıklarla ilişkili olan obeziteye karşı etki göstererek kilo vermeye yardımcı olur. Yetersiz beslenmeden kaçınılarak besin alımı azaltıldığında sıçanlarda yaşam süresinin uzadığı, öğrenme ve hafızayla birlikte duysal ve motor fonksiyonları ölçen davranışsal testlerde performansın arttığı gözlemlenmiş. Besin eksikliğine neden olmamak kaydıyla kalori kısıtlaması ayrıca nöron oluşumunu ve beyin bağlantılarını arttırarak beyin fonksiyonunda artış sağlamaya yardımcı olur. Ancak kilo vermek için uzun süre kalori kısıtlaması yapıldığında depresyon ve anksiyetenin arttığı, hafıza sorunlarının başladığı Michael Green ve ekibinin çalışmalarıyla gösterilmiş.

Oruç

Kolari kısıtlamasından farklı olarak çeşitli şekillerde uygulamaları olan “aralıklı oruç” beslenmesinde  sürekli bir kalori kontrolü yerine bir periyotta kalori alımı durdurulup diğer periyotta normal besin alımı gerçekleştirilir. Ramazan ayında tutulan oruç da literatürde aralıklı oruç olarak bilinen terimin kapsamında yer almaktadır. Oruç üzerinde yapılan çalışmalarda da kalori kısıtlamasına benzer bir şekilde beyin üzerinde birçok olumlu etki gözlemlenmiş. Aralıklı oruç türleri yaşlanmayı geciktirip yağ ve şeker metabolizmasını düzenleyerek kilo vermeye yardımcı olurken beyin fonksiyonu ile nöronları korur ve inflamasyonu azaltacak şekilde etki gösterir. Aralıklı orucun beyin üzerindeki etkilerini göstermiş olan Izumida, Benefer ve Greenberg gibi bilim insanlarının ekiplerinin çalışmaları spesifik olarak Ramazan orucunu araştırmak için yapılan çalışmalarda elde edilen sonuçlarla da benzerlik gösteriyor. Mansur, Bruss ve Kim JJ’nin ekipleri tarafından yapılan çalışmalarda da Ramazan orucunun sağlık üzerindeki bu etkileri gösterilmiş.

Yediklerimizi Kısıtlamak Beyni Koruyor

Oruç tutmak sıradan bir kalori kısıtlaması diyetinden daha farklı etkiler de gösterebilir. Kalori kısıtlaması diyetinde gün içinde alınan toplam kalori kısıtlansa da uzun bir zaman dilimi boyunca aç kalmayı gerektirmez. İstenildiği zaman düşük kalorili yiyecek alımına izin verilir. Ancak uzun süre açlıkta mide boş olduğunda salgılanan ghrelin hormonunun beyinde nöronları koruduğu ve hafızanın güçlenmesini sağladığı geçtiğimiz yıl Jeffrey Davies ve ekibi tarafından yapılan bir çalışmayla gösterildi.

Anson ve ekibi tarafından 2003 yılında yapılmış bir çalışma da oruç tutmanın kalori kısıtlamasından farkına işaret ediyor. Aralıklı oruç, kalori kısıtlamasından farklı olarak hipokampal nöronların eksitotoksik strese direnmesini artırıyor.Uzun süre aç kalmak beyinde keton cisimcikleri oluşumunu da arttırır. Keton cisimciklerinin keşfi Romalılara dayanır. Romalılar içine şeytan girdiğine inandıkları epilepsi hastalarını bir yere kapatıp yemek vermediklerinde nöbetlerin azaldığını görmüşler ve şeytanın bedeni terk ettiğine inanmışlar. Bu etki aslında uzun süre aç kalındığında beyinde yüksek seviyede bulunan keton cisimciklerinden kaynaklanıyor. Bugün de epilepsi vakalarında ketojenik diyetlerle beslenme öneriliyor. Ancak ketojenik diyetlerden elde edilen ketonun açlık sonucu üretilen ketondan çok daha az olduğu da biliniyor. Keton birikimi nöronların alternatif yakıtını sağlar ve beyinde epigenetik düzenlemede etki gösterir.

Ruh Hali

Açlık durumunda beyinde salgısı artan bir nörotrofik faktör olan BDNF ruh halini olumlu etkiler ve depresyona karşı etki gösterir. Hipokrat zamanından beri akut ve kronik hastalıklara karşı önerilen orucun ruh hali üzerindeki olumlu etkileri birçok farklı çalışmayla gösterilmiştir. Bu çalışmalara bir örnek olarak Li ve ekibi tarafından 2014 yılında yapılmış farelerin dokuz saat aç tutulmasının antidepresan etkisi yarattığı gösterilen çalışma verilebilir.

Sinirsel Bağlantı Artışı

Ayrıca Aiwu Cheng ve ekibi tarafından yapılan 2012’de Nature Communications dergisinde  yayımlanan bir çalışmaya göre insanda hafıza kapasitesi için önemli olan BDNF ayrıca sinir hücrelerindeki mitokondrilerin sayısını arttırır. Böylece sinir hücreleri daha fazla enerji üretip fonksiyonel sinirsel bağlantıların artmasını sağlayabilir.

 

Kaynaklar:

Cherif, A., Roelands, B., Meeusen, R., & Chamari, K. (2016). Effects of intermittent fasting, caloric restriction, and Ramadan intermittent fasting on cognitive performance at rest and during exercise in adults. Sports Medicine46(1), 35-47.

Fond, G., Macgregor, A., Leboyer, M., & Michalsen, A. (2013). Fasting in mood disorders: neurobiology and effectiveness. A review of the literature. Psychiatry research209(3), 253-258.

Murphy, T., Dias, G. P., & Thuret, S. (2014). Effects of diet on brain plasticity in animal and human studies: mind the gap. Neural plasticity2014.

Anson, R. M., Guo, Z., de Cabo, R., Iyun, T., Rios, M., Hagepanos, A., … & Mattson, M. P. (2003). Intermittent fasting dissociates beneficial effects of dietary restriction on glucose metabolism and neuronal resistance to injury from calorie intake. Proceedings of the National Academy of Sciences100(10), 6216-6220.

Cheng, A., Wan, R., Yang, J. L., Kamimura, N., Son, T. G., Ouyang, X., … & Mattson, M. P. (2012). Involvement of PGC-1α in the formation and maintenance of neuronal dendritic spines. Nature communications3, 1250.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here