Mavi gözlü ebeveynlerin çocukları kahverengi gözlü olabilir

0
712

Ortaokulda öğrendiğimiz Mendel Kanunları’na göre bir genin iki alleli vardır. Bu allellerden biri baskınsa o ifade edilmekte, diğeri çekinik kalıp fenotipte ifade edilememektedir.

Yine ortaokul ve lisede gördüğümüz biyoloji bilgisine göre, göz rengi tek bir genle kalıtılmaktadır. Kahverengi göz geni mavi göz genine baskın olduğu için anne ve babası mavi gözlü olan bir çocuğun kahverengi doğabilme ihtimali olmamaktadır.

Ancak gerçek hayata baktığımızda bu durumun böyle olmadığını görüyoruz. Nadir de olsa mavi gözlü ebeveynlerin kahverengi gözlü çocukları olabilmektedir. Peki bu durum nasıl gerçekleşebilir? Mendel Kanunları’nı mı sorgulamamız gerekir?

Bu durumu anlayabilmek için öncelikle bir amaç için sadece tek bir genin işlev görmediğini bilmemiz gerekir. Genlerin ürünleri olan proteinler, birbirleriyle koordineli olarak çalışırlar ve genler birbirleriyle etkileşim halindedir. Bir örnek vermek gerekirse ,

Resimdeki A’nın, B’nin ve C’nin aynı ürüne katkı sağlamak üzere bir araya gelmiş işçiler (hayali proteinler) olduğunu düşünelim. A, kutuya beyaz boyayı koyarken B, rengi belirler, C ise şekli belirler. Ve üçünün ortak çalışması sonucunda tek bir ürün oluşur. Alternatif formlar olarak B, mavi yerine kırmızı renk ekleyebilir veya C, daire yerine kare çizebilir. Burada kompleks bir iş için farklı proteinler bir araya gelmiştir.

Bu proteinlerden birinin, mesela A’nın işlev görmediğini düşünürsek, bu durumda ürünümüz olan poster boş olacaktır.

Aslında gerçekte birçok özellik de bu şekilde birden fazla gen tarafından kontrol edilmektedir.

Proteinlerin işbirliği algısını oluşturduktan sonra göz rengiyle ilgili verilere bakacak olursak göz renginde de benzer bir durumun söz konusu olduğunu söyleyebiliriz. Göz rengini belirleyen iki ayrı gen vardır: OCA2 ve HERC2. Lisede yaptığımız hata, göz renginden tek bir geni sorumlu tutmaktır.

Göz rengi, gözdeki pigment miktarına bağlıdır. Fazla pigment olması kahverengi göz rengine sebep olurken çok az ya da hiç pigment olmaması mavi göz rengine sebep olmaktadır. Pigment oluşturmak için bu iki gen birbiriyle ilişki içinde çalışır.

Çalışan bir HERC2 geni, pigment üretilebilmesi için çalışan bir OCA2’ye ihtiyaç duymaktadır.

Bu durumda çalışmayan bir HERC2’ye sahip olan bir birey OCA2’nin durumundan bağımsız olarak mavi gözlü olacaktır. Aynı şekilde OCA2 geni çalışan bir birey de HERC2’nin durumundan bağımsız olarak pigment üretemeyip mavi gözlü olacaktır.

Göz rengiyle ilgili en önemli iki gen olan OCA2 ve HERC2, mavi göz oluşturabilecek versiyonlarda bulunabilmektedir. Pigment oluşturabilmeleri için her iki genin de çalışır durumda olması gerekir. Bu iki genin birbirine bağımlı çalışmasından dolayı, aslında çalışan gene sahip, yani kahverengi göz geni taşıyan birinin mavi gözlü olabilmesi mümkün olabilmektedir.

HERC2 geni çalışmadığı için OCA2 geni çalıştığı halde mavi gözlü olan bir babayla   OCA2 geni çalışmadığı için HERC2 geni çalıştığı halde mavi gözlü olan bir annenin  çocuğunun kahverengi gözlü olması mümkün olabilmektedir.

Kaynaklar:

http://learn.genetics.utah.edu/content/pigeons/epistasis/

http://genetics.thetech.org/how-blue-eyed-parents-can-have-brown-eyed-children

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here