İnsan Embriyosuna Müdahale! Etik Tartışmalar Gündemde

Eylül ayında Nature’da yayımlanan bir makalede sağlıklı insan embriyosunda OCT4 proteinini ifade eden bir genin fonksiyonu durdurularak bu proteinin embriyo gelişimindeki önemi araştırıldı. Her ne kadar çalışmanın yapılabilmesi için etik kurul onayı alınmışsa da bu müdahale etik tartışmalarını alevlendirdi

1
725

Ağustos ayında; kalp kusurlarına sebep olabilecek bir gen, DNA’yı bir makas gibi hassasça kesebilmeye izin veren CRISPR/Cas moleküler makinesiyle insan embriyosunda düzenlenmişti. (Hastalığı Önlemek İçin Genlere Müdahale) Şimdi ise CRISPR tekniğiyle en az bunun kadar önemli bir araştırma gerçekleştirildi. Ancak bu araştırmada kusurlu gen düzeltilmiyor, sağlıklı olan gen kusurlu hale getiriliyor.

Genlere müdahale edebilmek için döllenmiş insan yumurtasına çok hassas bir iğne sokularak CRISPR enjekte edildi. Bu işlemi aşağıdaki videoda inceleyebilirsiniz.

Dikkatlice bakıldığında yumurtanın ortasında iki çember görülüyor. Bu çemberler aslında işlemin yapıldığı sırada henüz birleşmemiş olan spermin ve yumurtanın çekirdekleridir. Biri yumurtanın, diğeri ise spermin genetik bilgisini taşır. Sokulan iğnenin ucu her iki çekirdeğe de bir delik açar ve içeriye CRISPR/Cas taşır. Gözle görülmez fakat bu işlemin hemen sonrasında CRISPR/Cas, OCT4 kodlayan geni keser ve böylelikle fonksiyonunu durdurur.

Genin fonksiyonu durdurularak işlevi belirlendi

Araştırmacıların fonksiyonunu durdurduğu OCT4 geni, insan embriyo gelişiminin ilk beş gününde aktif olur. Yumurta döllendikten sonra yedi güne kadar yaklaşık 200 hücrelik “blastosit” halini alana kadar bölünür. Bu çalışmada, embriyonun doğru bir şekilde blastosit halini alabilmesi için OCT4’e ihtiyaç duyduğu ortaya çıkarıldı.

Daha önce yapılmış diğer çalışmalar, bu proteinin fonksiyonunu tam olarak belirlemek için insan embriyosu deneylerinin de yapılmasını gerekli kılmıştı. CRISPR tekniğiyle 41 insan embriyosunun OCT4 kodlayan geni inaktive edildi. 7 gün gelişimine izin verildikten sonra embriyolar analiz edildi.

İnsan embriyosunun normal gelişim evreleri

Sağlıklı ve sağlıksız embriyo gelişimi arasındaki fark, aşağıdaki videoda gözlemlenebilir. Soldaki, genetiğine müdahale edilmemiş sağlıklı bir embriyo gelişimi iken sağdaki embriyo CRISPR tekniğiyle OCT4 geni inaktive edilmiş embriyodur. Soldaki sağlıklı bir şekilde blastosit halini alırken sağdaki gelişimini doğru bir şekilde gerçekleştiremez.

Embriyolar ailelerin izniyle kullanıldı

Araştırmada kullanılan embriyolar, tüp bebek tedavisi görmüş ve fazla embriyoları laboratuvarda dondurucularda depolanmış ailelerin izinleriyle kullanılan embriyolardır. Araştırma İngiltere’de yürütüldü ve hükümet tarafından yetkilendirilmiş denetmenler tarafından gözlem altında tutuldu.

Bu embriyolar eğer gen manipülasyonu yapılmadan uterusa yerleştirilseydi, büyük çoğunluğu normal bir insan olarak doğabilirdi. Ancak genleriyle oynanmış embriyolar, kontrollü bir şekilde öldürüldü. Bununla beraber, bu amaçla kullanılmasalardı da dondurucularda kalacaklardı. Örneğin sadece İngiltere’de 1 milyondan fazla embriyo dondurucularda saklanıyor.

Teknolojik gelişmelerin ahlaki açıdan değerlendirilmesi gerekiyor

Genetik değişikliklere izin veren teknikler hızla ilerlerken, konunun etik boyutu da ciddi bir şekilde ele alınmayı bekliyor. En az teknolojik çalışmalara verilen önem kadar “etik” alanına da önem verilmeli ve biyolojik gelişmelere geç kalınmadan ayak uydurulmalıdır. Bugünkü imkanlarla bilmeden yapacağımız bir hata, torunlarımızın hayatını etkileyebilir.

Kaynak: Francis Crick Institute

 

1 YORUM

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here