Bir Osmanlı Anatomicisi : Şemseddin İtaki

0
326
İtaki'nin kemik çizimleri

Müslümanlar; geçmişte astronomi, fizik ve simya hakkında ciddi ilerlemeler kaydetmiştir. Bu alanların dışında önemli gelişmeler kaydettikleri bir diğer dal da anatomi bilimidir. Anatomiyle ilgili pek çok çizimi Müslümanların bilim kitaplarında görmek mümkün. 17. yüzyılda yaşamış Şemseddin İtaki’nin Teşrih-ül Ebdan ve Tercümânı Kıbale-i Feylesûfan eserinde bugünün verileriyle de büyük ölçüde uyuşan ve o günün bilimsel verilerini yansıtan anatomi çizimleri mevcuttur. Kitabında iki boyutlu olarak kaslar ve kemikler de dahil olmak üzere özellikle sinir sistemi resmedilmiştir. İtaki ve diğer anatomiyle ilgilenen Müslüman biliminsanları bu araştırmaları Allah’ın eserini tanımak amacıyla yapmışlar ve bilimsel eserlerinde sıkça Allah’ın rolünü vurgulamışlarıdır. Örneğin İtaki’nin kitabında sinir sisteminin açıklaması bu sistemin Allah tarafından yaratıldığı bilgisiyle başlamaktadır.

İtaki, çalışmalarında hem Ali İbni Abbas, İbni Nefis, Ebu Bekir er-Razi ve İbni Sina gibi Müslümanların hem de Aristo, Galen ve Andreas Vesalius gibi biliminsanlarının kendisinden önce yazılmış eserlerinden faydalanmıştır. İtaki’nin eserinde söz ettiği kaynakların dışında Mansur b. Muhammed b. Ahmed’in Teşrihü’l-Ebdan min e’t-Tıb  eserinden etkilendiğini savunan yazarlar olduysa da Dr. Esin Kahya, bu eserlerin karşılaştırması yapıldığında konu başlıkları aynı olsa da içeriklerin farklı olduğunu ve İtaki’nin eserinin Mansur’un eserinden çok daha geniş bilgilere yer verdiğini belirtmektedir. İtaki’nin eseri Osmanlıların anatomi bilimine katkılarını göstermesi ve anatomik terimlerin Türkçe’ye tercümesinin yapılmış olması açısından önem taşımaktadır.

İlhan Bahşi, Anatomy of cranial nerves in the first Turkish illustrated anatomy manuscript, Ağustos 2016

Esin Kahya, Şemseddin-i İtaki’nin Resimli Anatomi Kitabı

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here